A jane pellazget nje popull mitik, apo ka nje te vertete historike per egzistencen e tyre?
Debate te forta behen rreth kesaj teme jo vetem me te huajt. Kunder egzistences se tyre, jane rreshtuar dhe intelektualë shqiptare qe ne emer te shkences jane kundershtaret me te forte. Ajo qe te ben pershtypje, eshte ashpersia e ketyre intelktualeve, qe arrin deri ne egersi. Perse kjo egersi ?! A jane keta ‘gardiane te shkences’, apo jane patriota ‘me kembe ne toke’? Sigurisht, ky patriotizem racional eshte i dyshimte, aq me teper qe shoqerohet me nje fryme te eger kriticizmi te çuditshem.
Duke ‘mbrojtur’ shkencen, eshte rreshtuar mes te tjereve. I ‘frikesuar’ prej formulave alkimike, prej iracionalitetit te metodes se studimit, ai leshon kushtrimin kunder kujtdo qe i gjen te paret tane kudo ne Europe e Mesdhe. Vertet nga kjo frikesoheni z.Ardian, apo e keni merakun gjetke ?! Se mos te ka zene ‘frika’ e z. Moikom Zeqo, qe duke ju referuar Falmajerit e fillon historine e shqiptareve vetem ne shek. e II pas Krishtit ne Albanopolisin e vogel. Sigurisht ju pasi ‘shpartalloni’ R.D’Angeli apo Giuseppe Catapano, megjithese nuk jepni asnje argument kunder tyre, paralajmeroni qe asnje te mos guxoje te mbroje tezen pellazge, sepse ju shkencetaret ‘rigoroze’ do ta kryqezoni. Dhe per me teper, na keni vene ne pritje te momentit kur ju te rrekeni te perdorni metodat tuaja ‘shkencore’, ‘racionale,’ ‘te pagabueshme’ duke hedhur poshte cdo gje tjeter si te gabuar. Valle do te vije ky moment ?
Gjithashtu, ajo qe ben pershtypje ne shkrimin tuaj ‘Pellazget e sotem’ (plaku.com) jane njohurite e ceketa per te mos thene te gabuara qe keni per lashtesine dhe gjeografine. Kur vendosni thraket ne perendim te Ballkanit tregoni se ju nuk merrni ere fare nga kjo pune. Kur ju thoni se kultura ilire ju ekspozua me shume asaj romake tregon se ju nuk keni njohuri minimale per te pakten njeren prej ketyre dy kulturave, per te mos thene per te dyja. Ju dukeni gati i deshperuar, kur ju duhet te pranoni ate qe shkenca i njeh shqiptaret per pasardhes te iliro-trakeve. Mos keni ndonje ide me brilante se dhe iliro-traket jane nje mit ? C’eshte e verteta ju synoni te nxirrni pellazget nje mit, por ngaterroheni dhe me iliret dhe etrusket. Me siguri ju i keni shpjeguar mbishkrimet mesape, venete, japige, ligure, umbre, apo toskane dhe paskeni zbuluar qe nuk shpjegohen me shqipen, duke ngelur te ironizoni N.V. Falaschin si ndertuese mitesh intuitive. Cilen metode shkencore zbatove ate te nderthurjes, apo ate etimologjike ?
Po ashtu dhe metoda e krahasimit (vete krahasimi eshte i domosdoshem si metode ne etimologji, arkeologji dhe histori, por ne rastin konkret konkluzioni qe del nga kjo metode se gjuha shqipe eshte perzjerje mekanike fjalesh latine, greke, turke , sllave eshte se paku i gabuar) qe ju aq e keni per zemer, e gjen burimin e fjaleve vetem ne binomin pushtues-i pushtuar dhe anasjelltas, duke mohuar ne menyre te pashpjegueshme, burimin e perbashket te gjuheve si dhe shtegtimet e pafundme te fiseve brenda nje race ne lashtesi. Nuk e di kush mund te quhet zukatje intelektuale, puna titanike e N.V. Falaschit, R.D’Angelis, S. Kondes (qe megjithese kane dhe fragmente intuitive, kane perpunuar nje metode studimi shume me racionale se katedra marksiste e albanologjise, qe na paska qene aq energjike dhe dinamike, sa me ndikimin e saj, per prejardhjen ilire te shqiptareve folkan dhe sot e kesaj dite dhe femijet ne Sri Lanka) apo perpjekja jote per kritike ‘racionale’. Qendrat akademike ne Tirane e Prishtine qe perfaqsohen nga Puto, Pollo, Qosja etj, nuk mund te jene me si dikur pike referimi per studjuesit e rinj, sepse shkencetaret ideologjike jane ata qe krijojne mite. Kurse ata qe ‘germojne’ ne mjergullat e lashtesise, jane me te pelqyer se kritiket dhe nihilistet e rangut tuaj.
Per kokluzionet tuaja i referoheni E.Cabej (ka pranuar qe ilirishtja eshte paraardhese e shqipes dhe iliret te paret tane me te hershem, qe eshte nje teze pjeserisht e vertete, eshte njesoj si te thuash qe gjithe shqiptaret jane gege), por nuk thoni se cfare kishte para ilireve, nje toke te shkrete, apo qyteterim primitiv. Iliret jane shume me te vjeter se romaket dhe asnje deri me sot nuk ka dhene asnje argument bindes nese ata jane ardhes (sic deshironi ju te jene) apo popullsi autoktone qe pellazget e Greqise i quajten ne nje moment historik, ilire. Por me e pakuptueshmja, eshte kur poziciononi dhe Ismail Kadaren ne llogoren e atyre qe jane kundershtare te tezez pellazge (ne cilin liber apo shkrim ?). Kur permendni G Meyer ju kthehet si bumerang, sepse duke cituar kete studjues (grober’s Grundriss f 804) : gjuha shqipe perfaqson nje nga dialektet e lashta ilire ; pra kuptimi eshte, jo te kohes romake. Ky konkluzion i tij rrezon gjithe kuisjen tuaj nihiliste.
I ceket apo i qellimshem jeni kur thoni se iliret jane paraardhesit me te hershem te shqiptareve, sepse dhe Tunmani, qe e studjoi shqipen ex-katedra dhe kishte ne dispozicion vetem 100 fjale nga kjo gjuhe sheh tek shqiptaret pasardhesit e nje populli shume te lashte. Ju jo rastesisht nuk permendni J.G.Hahnn qe mesoi 6000 fjale te gjuhes shqipe dhe u ra trojeve shqiptare kryq dhe terthor dhe konkludoi se : Shqiptaret jane pasardhes se nje populli te sterlashte qe i parapriu epokes historike duke u futur ne te si nje prej popujve kryesore; protogreku nuk eshte aspak me i vjeter se protoshqiptari. Sipas Herderit, zoti Ardian shqiptaret vllehet, arnautet (perkatesisht iliret, traket, maqedonet) kane qene kombe kryesore ne Europe, prandaj keto nuk jane ‘fantazi te habitshme’ me autore shqiptare manipulues.
Por c’thone historianet e vjeter, a i pranojne ata pellazget?
Para ardhjes se heleneve, pellazget banonin gjithe Hellasin e atehershem, duke perfshire dhe Peloponezin -keshtu thote Hekateus nga Mileti.
Hecataeus of Miletus
says of the Peloponnesus that before the time of the Greeks it was inhabited by barbarians. Yet one might say that in the ancient times the whole of Greece was a settlement of barbarians, if one reasons from the traditions themselves: Pelops {395} brought over peoples {396} from Phrygia to the Peloponnesus that received its name from him; and Danaüs {397} from Egypt; whereas the Dryopes, the Caucones, the Pelasgi, the Leleges, and other such peoples, apportioned among themselves the parts that are inside the isthmus–and also the parts outside, for Attica was once held by the Thracians who came with Eumolpus, {398} Daulis in Phocis by Tereus, {399} Cadmeia {400} by the Phoenicians who came with Cadmus, and Boeotia itself by the Aones and Temmices and Hyantes. According to Pindar, “there was a time when the Boeotian tribe was called “Syes.” {401} {402} Moreover, the barbarian origin of some is indicated by their names–Cecrops, Godrus, Aïclus, Cothus, Drymas, and Crinacus. And even to the present day the Thracians, Illyrians, and Epeirotes live on the flanks of the Greeks (though this was still more the case formerly than now); indeed most of the country that at the present time is indisputably Greece is held by the barbarians–Macedonia and certain parts of Thessaly by the thracians,and the parts above Acarnania and Aetolia by the Thesproti, the Cassopaei,the Amphilochi, the Molossi, and the Athamanes–Epeirotic.
dhe vec kesaj ne troje te konsiderueshme ne Itali ; banoret e Beotise thoshin se kishin ardhur nga Athina (kryeqender e pellazgeve) ; keto z.Ardian jane fjalet e Strabonit (L VI f 279).
Nese nuk te mjafton Straboni, po i referohem Eskilit (The Suppliant), kur flet per maqedonasit dhe epiriotet: « Une jam Pellasgu, bir i Paleoktonit te lindur nga toka, sundues i ketij vendi. Nga une populli ka marre emrin, qe mbjell frutat e ketij vendi dhe tere vendin neper te cilin rrjedh Aksiusi dhe nga perendimi i Strimonit. Mbreteria ime perfshin vendin e perrebejve, fqinjeve te peoneve, malet e Dodones dhe kufizohet me detin. Sundimi im shtrihet dhe me tej. Emri i atij vendi eshte Apia.
THE KING OF ARGOS
For that, take heart and answer without fear.
I am Pelasgus, ruler of this land, Child of Palaichthon,
whom the earth brought forth;
And, rightly named from me, the race who reap
This country’s harvests are Pelasgian called.
And o’er the wide and westward-stretching land,
Through which the lucent wave of Strymon flows,
I rule; Perrhaebia’s land my boundary is Northward,
and Pindus’ further slopes, that watch Paeonia, and Dodona’s mountain ridge.
West, east, the limit of the washing seas Restrains my rule-the interspace is mine.
But this whereon we stand is Apian land, Styled so of old from the great healer’s name;
For Apis, coming from Naupactus’ shore.
Siç e sheh z.Ardian keto nuk jane mite, sepse perrebejte ishin ilire (si vellezrit e tij Dardani, Enkeleu, Autari, Medi, Taulansi), peonet ilire. Strimoni eshte (Vardari i sotem etj ). Pra iliret jane bije pellazgjike. Por nese je akoma i pakenaqur po te citoj fjale per fjale mendimin e babait te historise Herodotit (L2 f 50) , « Fisi helen, perkundrazi , sipas mendimit tim, qysh nga lindja e tij vazhdimisht ka folur te njejten gjuhe. Por i vecuar nga fisi pellazgjik, dhe i dobet ne vetvete, ai qe nga fillimet e tij si nje fis i vogel u rrit deri ne nje mase fisesh, duke u perzier me shume popuj barbare »
Herodotus (I, 57-58.)
“The Hellenic race has never, since its first origin, changed its speech. This at least seems evident to me. It was a branch of the Pelasgic, which separated from the main body, and at first was scanty in numbers and of little power; but it gradually spread and increased to a multitude of nations, chiefly by the voluntary entrance into its ranks of numerous tribes of barbarians.
Sic e sheh vete helenet nuk perfaqsonin ndonje gje te madhe, ata u rriten dhe forcuan me dyndjet e popujve fiseve iliro- pellazgjike (qe paten stacion te pare Epirin). Pra z.Ardian mendoj se dhe nese keni lexuar, mundoheni tju shkisni ketyre fakteve.Keta barbare ishin jonet, eolet dhe doret qe erdhen qe te gjithe (natyrisht jo ne te njejten kohe) nga veri–perendimi i Ballkanit. Nje pjese e doreve u kthyen ne trojet nga u nisen dhe rivitalizuan qytete si Epidamnos, Apolonia etj duke ju ndryshuar dhe emrin sic ishte rasti i Dyrrahut . Por keta z. Ardian nuk ishin kolone helene sic thua ti, Puto, Pollo, Zeqo & Co sepse termi ‘helene’ nuk kishte lindur akoma as tek ata qe mbeten ne Greqi (vazhdonin te quheshin sipas fiseve te tyre ylle, pamfile, dymane[ Ὑλλέας καὶ Παμφύλους καὶ Δυμανάτας,]) . Ata u vetequajten helene, 2-3 shekuj me vone. Hiqni dore zoti Ardian nga keqinformimi i shqiptareve, duke i quajtur kolone helene doret nomade, vetem duke dhene si argument shkronjat ‘greke’ qe gjenden ne stelat e varreve te tyre, sepse ato kishin egzistuar dhe para heleneve Keto shkronja i solli ne Greqi Kadmi me ureberesit (Γεφυραῖοι) e tij, jo nga Fenikia mesopotamase, por nga Foinika Kaone. Kaonet ishin epiriote ashtu si dhe kasopet , moloset, atintanet, amfiloket, thesprotet, atamanet, parauejte, timfejte, etj (se mos te duken mite emrat e ketyre fiseve).
Asnje qark patriot shqiptar, nuk ndikoi tek shkenca moderne gjuhesore europiane, kur u ndertua skema e gjuheve indoeuropiane. Nuk ishte lajthitje, europianet ne menyre te natyrshme vune shqipen si degen e pare gjuhesore indoeuropiane. Por logjikisht, gjuhen me te vjeter e flet populli me i vjeter pavaresisht ne quheshin pellazge apo arge apo c’te duash.
Qe ata qe shkuan e luftuan ne troje kunder Trojaneve nuk ishin grekë por ishin pellasge e verteton Straboni kur thote se Danai nxorri nje urdher ku kerkoi ndryshimin e emrit te pellasgeve qe banonin “” hellasin”” e atehershem, ne Danaoi sipas emrit te tij ;
STRABO Geography 008.006.009
The acropolis of the Argives is said to have been founded by Danaüs, who is reputed to have surpassed so much those who reigned in this region before him that, according to Euripides,”throughout Greece he laid down a law that all people hitherto named Pelasgians should be called Danaans.” {358}
Herodoti, Straboni, Tuqiditi, Eskili, Euripidi ,Aristofani nuk vuanin nga komplekset e tua z. Ardian kur flasin per pellazget si popull konkret duke dhene hollesi te shumta dhe emra konkrete. Por dhe Homeri (qe mendohej se fliste me emra dhe simbole artistike), pas zbulimeve te nje arkeologu gjerman, doli se nuk kishte trilluar artistikisht per Trojen. Atje ne Azine e Vogel, ishte renojat e Trojes, prane lumit Skamander me saktesi te habitshme, dikur e themeluar nga dinastia e Dardanideve (e degjove mire). Prandaj kembengul D’Angeli qe pellazget ishin kudo. Prandaj Laibnici thote qe maqedonishtja, ilirishtja, trakishtja, frigjishtja,muzishtja, likaonishtja, karienishtja, tireno-pellazgjishtja, etruskishtja etj jane idioma te se njejtes gjuhe.
Keta shkencetare te palodhur ju referoheshin atyre te lashtesie te cilet Epiriotet, Iliret dhe maqedonasit i quajne te njejte ne gjuhe, zakone, paraqitje te jashtme dhe gjithe gjerat e tjera qe percaktojne racen:
STRABO 007.007.008
The Amphilochians are Epeirotes; and so are the peoples who are situated above them and border on the Illyrian mountains, inhabiting a rugged country–I mean the Molossi, the Athamanes, the Aethices, the Tymphaei, the Orestae, and also the Paroraei and the Atintanes, some of them being nearer to the Macedonians and others to the Ionian Gulf. It is said that Orestes once took possession of Orestias–when is, exile on account of the murder of his mother–and left the country bearing his name; and that he also founded a city and called it Argos Oresticum. But the Illyrian tribes which are near the southern part of the mountainous country and those which are above the Ionian Gulf are intermingled with these peoples; for above Epidamnus and Apollonia as far as the Ceraunian Mountains dwell the Bylliones, the Taulantii, the Parthini, and the Brygi. Somewhere near by are also the silver mines of Damastium, {457} around which the Dyestae and the Encheleii (also called Sesarethii) together established their dominion; and near these people are also the Lyncestae, the territory Deuriopus, Pelagonian Tripolitis, the Eordi, Elimeia, and Eratyra. In earlier times these peoples were ruled separately, each by its own dynasty……But some go so far as to call the whole of the country Macedonia, as far as Corcyra, at the same time stating as their reason that in tonsure, language, short cloak, and other things of the kind, the usages of the inhabitants are similar, {458}
Pak a shume keshtu mendon dhe Stipcevic, Ksilander, Han, Herder, Momsen etj E pra per fatin e keq tuajin z.Ardian, keta popuj jetonin ngado, dhe pikerisht ne Europe, Mesdhe, Lindjen e Aferme, Afriken e Veriut. D’Angely na paska qene nje i lajthitur, po mire valle lajthit Momseni (Romische Geschichte f 187) kur Pirron (ne lufte kunder Tarentit) dhe epiriotet e lashte i quan : « shqiptare te lashtesise ». Persa ju perket etruskeve ata kurre nuk u zbythen nga Italia, por u shkrine ne masen e madhe te popujve qe shkuan ne Itali, duke dhene kontributin kryesor ne kulturen romake, (arkitektet, inxhinieret, artizanet etruske drejtonin gjithshka). Por natyrisht kombi i ri i krijuar disa shekuj me vone nuk filtronte dot autoktonet e lashte nga ardhesit, sepse ishte nje levizje brenda races. Popullimi i Epirit prej etruskeve (jo gjithe etrusket si thoni ju) ishte nje levizje normale, qe erdhi pasi perandori Paul Emili percelloi vendin, si hakmarje per rezistencen epiriote.
Qe pellazget jane te vjeter ne Greqi, e tregojne shume zbulime arkeologjike ku mund te permendim zbulimin e kultures minoike, por dhe ate te Athines paraakease. Akejte, e provuar tashme te ardhur nga veri-perendimi i Ballkanit, ndertuan nje qyteterim krejt te ngjashem me ate para tyre, gje qe tregon se ata ishin pellazge dhe ne nje moment te caktuar historik, u vetequajten Akej.Te njejten gje mund te themi dhe per danajte dhe traket eumolpike. Ata nuk ishin gje tjeter vetem fise pellazge (qe e merrnin emrin nga mbreti i tyre , siç ndodhte rendom ne lashtesi), pavaresisht nga cilat troje pellazge ishin nisur .
Dua te te them se Homeri, erdhi ne ditet tona nepermjet kenges dhe jo shkrimit, (Iliada dhe Odisea u shkruan disa qindra vjete me vone vdekjes se Homerit).Pellazget jane nje realitet, por u shnderuan ne nje mit per qyteterimin e shkelqyer qe realizuan. Forca kolosale jetesore e tyre ka ardhur ne ditet tona para se gjithash prej shqiptareve (natyrisht dhe prej kombeve te tjere) qe kane shume emra si Alban, Arvanitas, Arber, Arben, Arnaut, Alvan, Arberesh etj qe po ti shpjegojme etimologjikisht jane absolutisht e njejta gje, por qe konfirmojne ne fund te fundit idiomat dhe dialektet e panumerta pellazge. Pavaresisht ne ishin frigo-pellazge, trako-pellazge, pellazge, tireno-pellazge, epiro-pellazge apo dhe hitite te gjithe ishin nje race, qe merrte emra te ndryshem, kur vitalizonte bashkesi te re, ne troje te caktuara.
Ne shqiptaret, e dime qe kombi yne eshte si germadhe e braktisur (Herder) tashme, por nuk mund te lejojme qe takemi juaj te hedh balte mbi keto rrenoja,per ti fshehur ato nga syte tane. Pikerisht nga keto rrenoja do te fillojme ringritjen, sepse kombi yne, rilind si Feniksi prej hirit te tij. Te pranosh qe ne jemi pasardhes te nje race te sterlashte (iliro-traket ishin vetem nje pjese e saj) nuk eshte me nje teze e guximshme dhe romantike . Argumentat jane te shumte dhe nuk eshte pune skepticizmi qe nuk pranohen nga ana juaj. Nese kjo teze do te pranohej ne gjithe Europen, do te ndodhte nje revolucion i vertete, i cili do te shembte ‘keshtjellat’ historike dhe fetare te europianeve, do te prishte ekujlibrat e padrejte politike dhe pse jo dhe ekonomike. Ju zoti A .V dhe katedra albanologjike e profesoreve, jeni viruset intelektuale, qe sulmoni me nje egersi te papare, per arsye te themi se paku te dyshimta, nje te kaluar qe siguron te ardhmen. Mitet nuk i krijojne studjuesit e palodhur e serioze, por ju anetaret e katedres albanologjike te nderuar tashme vetem prej ndonje shoqate te veteraneve te LANC.
Pse ju trembin pellazget ? Arsyeja eshte e thjeshte dhe ka nje pergjigje te habitshme. Qellimi juaj eshte qe te filtroni si kultura dhe raca krejtesisht te ndryshme, helenet e vjeter dhe romaket nga iliret, pra perpiqeni qe diferencat midis tyre ne lashtesi ti barazoni me ato sot, pra me diferencat midis italianeve dhe shqiptareve, grekeve dhe shqiptareve.
Nese do te pranomin iliret si te paret tane me te hershem, atehere ne do ishim nje prej kombeve te shumte, qe linden ne nje moment te caktuar, nga nje levizje e caktuar demografike, nga nje pikenisje e caktuar, ( juve marksistet keni qejf Kaukazin apo Indine) duke arritur ne nje territor te caktuar, te pabanuar çuditerisht, duke u vene ne pozita te barabarta ne historine moderne me kombet e rinj shtegtues si sllavet e jugut, bullgaret, greket e rinj (kjo ju jep ketyre te fundit te drejten per te pretenduar si te tyren territore ku te paret tane kane bere histori si Kosova, Bosnja, Cameria, hapesiren ku shtrihej fisi i kasopeve, Maqedonine, Malin e Zi etj).
Por nese do te pranomin pellazget si te paret tane me te hershem, atehere vjetersia e tyre do te na çonte tek Perendia, gjuha e tyre do te ishte gjuha e permendur ne Bibel (dhe kjo per ju marksistet e pandreqshem internacionaliste do te shkateronte shkencen dhe teorite shkencore tuaja) duke vendosur nje kufi te qarte ne Europe dhe Ballkan, se cili eshte kombi me i vjeter, cilet jane kombet e rinj. Kjo do te kufizonte synimet e tyre shoviniste dhe mitet qe kombet e rinj kane krijuar per vehten e tyre ( psh serbet kane arritur deri aty sa dhe Perendine e quajne serb).
Te pranosh se pellazget jane te paret tane me te hershem, e bene me te lehte punen per te studjuar preardhjen e fiseve të vecanta shqiptare te sotme psh ilire- gege, jone- toske, lapite- labe, dardane- kosovare, thesprote- çame, maqedone- arnaute (shqiptare te maqedonise), dore+eole+jone- arvanitas.
Perendite e Olimpit Zeusi, Artemida, Hera, Poseidoni, Apoloni, Aferdita, Athinaja, Hermesi, Dhemitra nuk jane pretendim i yni ‘pellazgeve te sotem artizane te parahistorise’ (artizane te historise jeni ju anetaret e katedrave me tituj shkencore por ne sherbim te miteve diktatoriale) qe jane pellazge. Mjafton te citoj Herodotin (L II f 50) : « Poseidonin helenet e kishin nga libianet, perendite e tjera nga pellazget dhe egjiptianet » per te konfirmuar qe kjo paraqitje eshte e drejte dhe e bazuar.
Herodotus , Euterpe Paras. 20
What I say here is that which the Egyptians say themselves; but as for the gods whose names they profess that they do not know, these I think received their naming from the Pelasgians, except Poseidon; but about this god the Hellenes learnt from the Libyans.
Ishin pelasget qe krijuan tempullin ne Dodone dhe zotin e tyre Zeus qe e gjeme ne disa forma: ὦ Ζεῦ, Διὸς, Διον, Διὶ .
Homer ILIAD:
And the poet speaks in this way:
“O Lord Zeus, Dodonaean, Pelasgian”
you who live far off, ruling cold Dodona,
around whom live the Selli (english)
Zeu ana Dôdônaie Pelasgike têlothi naiôn
Dôdônês medeôn duscheimerou, amphi de Selloi (transliterated)
Ζεῦ ἄνα Δωδωναῖε Πελασγικὲ τηλόθι ναίων
Δωδώνης μεδέων δυσχειμέρου, ἀμφὶ δὲ Σελλοὶ (ancient greek)
Natyrisht qe emri i nje perendie te krijuar nga pellazget, kishte kuptim vetem ne gjuhen e tyre dhe jo ne ndonje gjuhe tjeter, natyrisht qe dhe gjuha e perendive do te ishte e njejte me popullin qe i kish krijuar. Por, duke mos gjetur asnje arsye qe gjuha shqipe te mos jete gjuha e pellazgeve, por plot te tilla per te kunderten ju merni pergjigje per nje nga pyetjet e shumta retorike qe keni bere.
Natyrisht qe ky veshtrim i shkurter dhe i pergjithshem nuk eshte i mjaftueshem per te ndricuar teresisht historine dhe gjuhen e nje populli kaq te lashte dhe dinamik, por te tregoje, se e verteta per ne nuk ka vdekur ne Troje si per Palamedin, ate po e zbulojme dita dites me gjithe pengesat tuaja z.Ardian, me gjithe lehjet tuaja, me gjithe klithmat tuaja, qe mund te trembin, vertet mire e thoni, vetem mendjet e mekura.
Cdo e keqe vjen nga padituria-thoshte Sami Frasheri. Harresa eshte ushqimi kryesor i paditurise, keshtu qe ne nuk mund te harojme lashtesine, sepse nuk duam te vrasim te ardhmen.
4 korrik 2010
Etruskët, 3 mijë vjet mistere
Janë një prej popujve më enigmatikë të historisë sonë. Gjuha e tyre dhe origjina e tyre mbeten edhe sot, një rebus i padeshifrueshëm
Janë një prej popujve më enigmatikë të historisë sonë. Gjuha e tyre dhe origjina e tyre mbeten edhe sot, një rebus i padeshifrueshëm. U shfaqën në brigjet tokësore pothuajse 3 mijë vite më parë. Po nga vinin? Dhe mbi të gjitha, si u zhdukën etruskët, qytetërimi më i lashtë i Italisë? Një hipotezë e re mund të hapë sot një të çarë në misterin e tyre të lashtë dhe të padepërtueshëm. Një e çarë e thellë tridhjetë metra, në thellësi të asaj toke që etruskët e konsideronin të shenjtë. Bëhet fjalë për të famshmet "rrugë minerare" ciklopike të tyre, gërmime shumë të thellë të fshehur në vegjetim dhe të gërmuar vetëm me ndihmën e daltave dhe çekiçëve të vegjël. Studimi i rrugëve minerare nxjerr megjithatë në pah pikëpyetje trazuese: Për çfarë mund të shërbenin këto vepra kolosale? Përse çdo rrugë minerare kalon për një nekropol? Përse nga muret e lartë dalin në mënyrë të vazhdueshme hapje të varreve të lashtë? Përse kisha templare dhe ndërtesa të tjera si këto janë ngritur në afërsi? Dhe si është e mundur që disa besojnë se, edhe sot, këto vende kanë një fuqi të veçantë, aq sa të celebrojnë në brendësi të tyre me rite spirituale? Shpjegimi i misterit duhet të kërkohet në ritet dhe në mitet etruskë. Perëndesha e Krijimit për etruskët ishte Uni, toka Mëmë. Fuqia e saj e shenjtë frymëzon në mënyrë të thellë të gjithë artin etrusk, tokësor dhe përtej tokësor. Sipas legjendës, ishte mbreti i parë, Tarkun, që mori udhëzimet e shenjtë drejtpërdrejtë nga një qenie mbinjerëzore, Tages, një djalosh me zë plaku, i cili doli që nga dheu. Tages, përpara se të rikthehej sërish në nëntokë u dha Tarkunit dhe dymbëdhjetë priftërinjve etruskë (Lukumonët) Librat Akerontikë: tekste të shenjtë që flisnin për udhëtimin e shpirtërave përtej lumit të Adilës, drejt mbretërisë së nëndheshme të Hadit dhe Persefonit. Është libri etrusk i të vdekurve, rruga drejt fundit. Pra, për etruskët ekzistonte në nëntokë një hyjni shpërndarëse e forcës dhe dijes. Gjithë kulti i tyre i Tokës është penetrimi fizik dhe ritual i botës së nëndheshme, në kërkim të dijes dhe të fuqisë së shenjtë. Por është edhe një tjetër qytetërim arkaik që nderon të njëjtin kult: janë inkasit e Perusë së lashtë. Mbretëria e nëndheshme e Ukupaçës është analoge me etruskët dhe zoti i tyre, Uasharinka, kur evokohet nga priftërinjtë inkas shfaqet ashtu si Tages, si një perëndi që shpërndan fuqi dhe dije. Por nuk është kjo e vetmja analogji mes dy qytetërimeve...
Rrugët minerare duhet të jenë në këtë mënyrë shtigje të shenjtë, pasazhe ritualë që lidhnin qytetet e të gjallëve me ata të të vdekurve. Thellësia e tyre duhet të ketë shërbyer për t'i bërë më të afërt me nëntokën, në kontakt me atë që etruskët e konsideronin burimi i drejtpërdrejtë i fuqisë së shenjtë. E në çfarë mënyre kjo hipotezë duhet të jetë ende e lidhur me zhdukjen e etruskëve? Harta e rrugëve të shenjta të zbuluara deri sot tregon se si shpërndarja e tyre dukej se i bindej një projekti të madh gjeometrik. Duket se të gjithë këto rrugë të nëndheshme shkonin drejt një qendre precize gjeografike: liqeni i Bolsenës. Velzna ishte emri i lashtë i Bolsenës, liqeni më i madh vullkanik i Evropës. Përreth liqenit ngrihej Fanum Voltumnae, pylli i shenjtë më i rëndësishëm i Etrurias, që i kushtohej perëndeshës së ujit. Liqeni u zgjodh nga priftërinjtë si omfalos, domethënë kërthizë e shenjtë e të gjithë qytetërimit etrusk. Këtu, një herë në vit, dymbëdhjetë Lukumonët mblidheshin për të festuar bashkimin shpirtëror të popullit etrusk. Në qendër të liqenit dalin dy ishuj: Martana dhe Bizentina. Ky i fundit konsiderohej nga etruskët si një ishull i shenjtë, zemra e vërtetë gjeografike dhe shpirtërore e të gjithë "kombit" etrusk. Tempulli i madh e i shenjtë nuk është gjendur asnjëherë dhe tekstet e lashtë të bëjnë të mendosh se ndoshta u fsheh nga vetë priftërinjtë bashkë me kullat e tij, si dhe me thesaret e tyre të fshehtë. Bolsena ka megjithatë një ngjashmëri mbresëlënëse me Titikakën e Andeve, që ishte liqen i shenjtë dhe qendër spirituale e qytetërimit inkas. Edhe në Titikaka dalin dy ishuj dhe edhe atje, inkasit zgjodhën njërin si kërthizën e tyre të shenjtë. Priftërinjtë thoshin se poshtë këtyre ujërave banonte shpirti i Uasharinkës. Pra për të dy qytetërimet, ishulli në liqen përfaqësonte portën e komunikimit me botën e shenjtë dhe të fshehtë të nëntokës. Tamam ashtu si për inkasit, disa mendojnë se një pjesë e popullit etrusk mund të ketë vendosur të zhduket duke shkuar drejt nëntokës. Në këtë hipotezë, që më shumë ka elementë të fantazisë, ishulli i shenjtë bizentin përfaqëson një prej hyrjeve në mitiken dhe të mrekullueshmen Agartë. Agarta është bota imagjinare nëntokësore ku, sipas besimeve ezoterikë, jetojnë zotat e mëdhenj antikë, njerëz që mbajnë sekrete arkaikë dhe që në fshehtësinë e saj mund të mbajë edhe priftërinjtë e zhdukur etruskë.
Janë një prej popujve më enigmatikë të historisë sonë. Gjuha e tyre dhe origjina e tyre mbeten edhe sot, një rebus i padeshifrueshëm. U shfaqën në brigjet tokësore pothuajse 3 mijë vite më parë. Po nga vinin? Dhe mbi të gjitha, si u zhdukën etruskët, qytetërimi më i lashtë i Italisë? Një hipotezë e re mund të hapë sot një të çarë në misterin e tyre të lashtë dhe të padepërtueshëm. Një e çarë e thellë tridhjetë metra, në thellësi të asaj toke që etruskët e konsideronin të shenjtë. Bëhet fjalë për të famshmet "rrugë minerare" ciklopike të tyre, gërmime shumë të thellë të fshehur në vegjetim dhe të gërmuar vetëm me ndihmën e daltave dhe çekiçëve të vegjël. Studimi i rrugëve minerare nxjerr megjithatë në pah pikëpyetje trazuese: Për çfarë mund të shërbenin këto vepra kolosale? Përse çdo rrugë minerare kalon për një nekropol? Përse nga muret e lartë dalin në mënyrë të vazhdueshme hapje të varreve të lashtë? Përse kisha templare dhe ndërtesa të tjera si këto janë ngritur në afërsi? Dhe si është e mundur që disa besojnë se, edhe sot, këto vende kanë një fuqi të veçantë, aq sa të celebrojnë në brendësi të tyre me rite spirituale? Shpjegimi i misterit duhet të kërkohet në ritet dhe në mitet etruskë. Perëndesha e Krijimit për etruskët ishte Uni, toka Mëmë. Fuqia e saj e shenjtë frymëzon në mënyrë të thellë të gjithë artin etrusk, tokësor dhe përtej tokësor. Sipas legjendës, ishte mbreti i parë, Tarkun, që mori udhëzimet e shenjtë drejtpërdrejtë nga një qenie mbinjerëzore, Tages, një djalosh me zë plaku, i cili doli që nga dheu. Tages, përpara se të rikthehej sërish në nëntokë u dha Tarkunit dhe dymbëdhjetë priftërinjve etruskë (Lukumonët) Librat Akerontikë: tekste të shenjtë që flisnin për udhëtimin e shpirtërave përtej lumit të Adilës, drejt mbretërisë së nëndheshme të Hadit dhe Persefonit. Është libri etrusk i të vdekurve, rruga drejt fundit. Pra, për etruskët ekzistonte në nëntokë një hyjni shpërndarëse e forcës dhe dijes. Gjithë kulti i tyre i Tokës është penetrimi fizik dhe ritual i botës së nëndheshme, në kërkim të dijes dhe të fuqisë së shenjtë. Por është edhe një tjetër qytetërim arkaik që nderon të njëjtin kult: janë inkasit e Perusë së lashtë. Mbretëria e nëndheshme e Ukupaçës është analoge me etruskët dhe zoti i tyre, Uasharinka, kur evokohet nga priftërinjtë inkas shfaqet ashtu si Tages, si një perëndi që shpërndan fuqi dhe dije. Por nuk është kjo e vetmja analogji mes dy qytetërimeve...
Rrugët minerare duhet të jenë në këtë mënyrë shtigje të shenjtë, pasazhe ritualë që lidhnin qytetet e të gjallëve me ata të të vdekurve. Thellësia e tyre duhet të ketë shërbyer për t'i bërë më të afërt me nëntokën, në kontakt me atë që etruskët e konsideronin burimi i drejtpërdrejtë i fuqisë së shenjtë. E në çfarë mënyre kjo hipotezë duhet të jetë ende e lidhur me zhdukjen e etruskëve? Harta e rrugëve të shenjta të zbuluara deri sot tregon se si shpërndarja e tyre dukej se i bindej një projekti të madh gjeometrik. Duket se të gjithë këto rrugë të nëndheshme shkonin drejt një qendre precize gjeografike: liqeni i Bolsenës. Velzna ishte emri i lashtë i Bolsenës, liqeni më i madh vullkanik i Evropës. Përreth liqenit ngrihej Fanum Voltumnae, pylli i shenjtë më i rëndësishëm i Etrurias, që i kushtohej perëndeshës së ujit. Liqeni u zgjodh nga priftërinjtë si omfalos, domethënë kërthizë e shenjtë e të gjithë qytetërimit etrusk. Këtu, një herë në vit, dymbëdhjetë Lukumonët mblidheshin për të festuar bashkimin shpirtëror të popullit etrusk. Në qendër të liqenit dalin dy ishuj: Martana dhe Bizentina. Ky i fundit konsiderohej nga etruskët si një ishull i shenjtë, zemra e vërtetë gjeografike dhe shpirtërore e të gjithë "kombit" etrusk. Tempulli i madh e i shenjtë nuk është gjendur asnjëherë dhe tekstet e lashtë të bëjnë të mendosh se ndoshta u fsheh nga vetë priftërinjtë bashkë me kullat e tij, si dhe me thesaret e tyre të fshehtë. Bolsena ka megjithatë një ngjashmëri mbresëlënëse me Titikakën e Andeve, që ishte liqen i shenjtë dhe qendër spirituale e qytetërimit inkas. Edhe në Titikaka dalin dy ishuj dhe edhe atje, inkasit zgjodhën njërin si kërthizën e tyre të shenjtë. Priftërinjtë thoshin se poshtë këtyre ujërave banonte shpirti i Uasharinkës. Pra për të dy qytetërimet, ishulli në liqen përfaqësonte portën e komunikimit me botën e shenjtë dhe të fshehtë të nëntokës. Tamam ashtu si për inkasit, disa mendojnë se një pjesë e popullit etrusk mund të ketë vendosur të zhduket duke shkuar drejt nëntokës. Në këtë hipotezë, që më shumë ka elementë të fantazisë, ishulli i shenjtë bizentin përfaqëson një prej hyrjeve në mitiken dhe të mrekullueshmen Agartë. Agarta është bota imagjinare nëntokësore ku, sipas besimeve ezoterikë, jetojnë zotat e mëdhenj antikë, njerëz që mbajnë sekrete arkaikë dhe që në fshehtësinë e saj mund të mbajë edhe priftërinjtë e zhdukur etruskë.
Emri i lashte i etruskeve...
Mendimi i Niehbuhr (Hist. Rom. I.36 vij) dhe Muller (Die Etrusker, I, 70, vin) se ata zbriten nga Alpet rete, me qellim qe t`u jepet nje origjine gjermanike eshte kundershtuar nga Lepsiusi ne dizertacionin etij Ueber die Tyrrenischen Pelasger in Etruria (Leipzig 1842) pa arsye, sepse asgje nuk pengon qe te kete pasur nje pjese te etruskeve, e cila zbriti nga Alpet rete; por, nuk ka qene i tille mendimi i Tit Livit, pasi ai flet qarte per etrusket qe u nisen per t'u vendosur ne Alpet, por nuk flet per retët, qe te kene zbritur nga Alpet drejt tokave te Etrurise.
Perkundrazi, MICALI, eshte i mendimit te Denis Halikarnasit qe etrusket jane autoktone
Nga te gjitha keto, mund te perfundohet se, etrusket jane autoktone si ne Itali, po ashtu edhe ne Greqi e ne Azine e Vogel, dhe ky fakt mund te kuptohet lehte po te nisemi nga parimi se, qe ne emrat ; etruske, tirrenas ose tirreniane apo tirsene, dhe pellazge, ose Pelarg-os, ose Lelege, shenohet gjithnje po ai popull; populli i rracez pellazge, qe kudo fliste, (me disa dallime te vogla dialektore) po thuja te njejten gjuhe; pellazgjishten (shqipen)
Qe, kjo gjuhe, pa varesisht nga keto dallime te vogla dialektore , ka qene po ajo, kudo ne kete epoke, gje kjo qe nuk vihet ne dyshim.
Do te shtonim edhe deshmine e Bibles qe thote tekstualisht;
Para shperhapjes qe ndodhi ne kohen e ndertimit te kulles se Babilonise, gjithe njerzimi fliste nje gjuhe te vetme te njejte
Kemi per ate qe pohojme se faktin tone se autoret e sotem, te afte dhe kompetente ne kete fushe, nuk kane shpetuar pa u gabuar duke thene ; qe shqiptaret toske nuk flasin te njejten gjuhe si shqiptaret gege.
E perse e kane bere kete gabim keta autore po ashtu si autoret e lashte?
Sepse e kane vene re - dhe me te drejte - se geget dhe tosket - para vitit 1912, epokes se luftes ballakanike, nuk kuptoheshin ndermjet tyre, e megjithate ata flisnin te njetjen gjuhe; shqipen ose pellazgjishten, me perjashtim, sic kuptohet vetvetiu , te dallimit te vogel te shqiptimit qe nuk eshte i pa njohur edhe sot.
Prandaj do te perfundojme se, ajo qe u ka ndodhur gjuhtareve te sotem -ndonse me njohje me te sprovuar - i ka ndodhur edhe Herodotit. Ne fakt , Ati i Historise me siguri nuk mund te mos e dinte gjuhen pellazge qe flitej ne Halikarnas , ne [ FJALE PA DOGANE ], por, kur eshte ndodhur ne prani te pellazgjishtes se qyteteve te tjera te Greqise ose te vendeve te tjera...e njejta gjuhe i eshte dukur ( ashtu si shqipja ose pellazgjishtja e sotme u eshte dukur gjuhtareve qe thame me lart) kaq e ndryshme dhe e pa kuptueshme per veshet e tij te pa stervitur ne pune gjuhesie, dhe nuk eshte lekundur te shkruaje qe, pellasget-tirrenas ose etrusket etj....flisnin nje gjuhe barbare.
Dhe ashtu sic kemi thene tashme, vec kesaj, te gjithe ata qe e kane origjinen nga trualli Europian jane cilesuar PELLAZGE duke qene nje mbiemer ne kuptimin e vet etimologjik fjala Pelargos = ka kuptimin i lindur i bardhe
Perkundrazi, MICALI, eshte i mendimit te Denis Halikarnasit qe etrusket jane autoktone
Nga te gjitha keto, mund te perfundohet se, etrusket jane autoktone si ne Itali, po ashtu edhe ne Greqi e ne Azine e Vogel, dhe ky fakt mund te kuptohet lehte po te nisemi nga parimi se, qe ne emrat ; etruske, tirrenas ose tirreniane apo tirsene, dhe pellazge, ose Pelarg-os, ose Lelege, shenohet gjithnje po ai popull; populli i rracez pellazge, qe kudo fliste, (me disa dallime te vogla dialektore) po thuja te njejten gjuhe; pellazgjishten (shqipen)
Qe, kjo gjuhe, pa varesisht nga keto dallime te vogla dialektore , ka qene po ajo, kudo ne kete epoke, gje kjo qe nuk vihet ne dyshim.
Do te shtonim edhe deshmine e Bibles qe thote tekstualisht;
Para shperhapjes qe ndodhi ne kohen e ndertimit te kulles se Babilonise, gjithe njerzimi fliste nje gjuhe te vetme te njejte
Kemi per ate qe pohojme se faktin tone se autoret e sotem, te afte dhe kompetente ne kete fushe, nuk kane shpetuar pa u gabuar duke thene ; qe shqiptaret toske nuk flasin te njejten gjuhe si shqiptaret gege.
E perse e kane bere kete gabim keta autore po ashtu si autoret e lashte?
Sepse e kane vene re - dhe me te drejte - se geget dhe tosket - para vitit 1912, epokes se luftes ballakanike, nuk kuptoheshin ndermjet tyre, e megjithate ata flisnin te njetjen gjuhe; shqipen ose pellazgjishten, me perjashtim, sic kuptohet vetvetiu , te dallimit te vogel te shqiptimit qe nuk eshte i pa njohur edhe sot.
Prandaj do te perfundojme se, ajo qe u ka ndodhur gjuhtareve te sotem -ndonse me njohje me te sprovuar - i ka ndodhur edhe Herodotit. Ne fakt , Ati i Historise me siguri nuk mund te mos e dinte gjuhen pellazge qe flitej ne Halikarnas , ne [ FJALE PA DOGANE ], por, kur eshte ndodhur ne prani te pellazgjishtes se qyteteve te tjera te Greqise ose te vendeve te tjera...e njejta gjuhe i eshte dukur ( ashtu si shqipja ose pellazgjishtja e sotme u eshte dukur gjuhtareve qe thame me lart) kaq e ndryshme dhe e pa kuptueshme per veshet e tij te pa stervitur ne pune gjuhesie, dhe nuk eshte lekundur te shkruaje qe, pellasget-tirrenas ose etrusket etj....flisnin nje gjuhe barbare.
Dhe ashtu sic kemi thene tashme, vec kesaj, te gjithe ata qe e kane origjinen nga trualli Europian jane cilesuar PELLAZGE duke qene nje mbiemer ne kuptimin e vet etimologjik fjala Pelargos = ka kuptimin i lindur i bardhe
18 qershor 2010
Shqipja dhe Sanskritishtja
U takon gjuhëtarëve dhe njerëzve që kanë në fokus të punës së tyre fjalën, t’i bëjnë një analizë kësaj vepre të përkthyesit të shquar në të cilën ai del në përfundimin se shqipja është më e lashtë se sanskritishtja
Për të gjithë ata që në vitet ‘70-‘80 e kanë mbajtur përkthyesin dhe euriditin Petro Zhejin si lider shpirtëror është rasti për t’i njoftuar se ka dalë në qarkullim pjesa e dytë e veprës “Shqipja dhe sanskritishtja”. Edhe për lexuesin e gjerë të cilin Zheji nuk e përjashton nga auditori i leksioneve për këtë monolog debat, me pak fjalë mund ta njoftojmë se përsëri autori merret me të vërtetën që nuk ka më dyshim se shqipja është më e lashtë se sanskritishtja. Për këtë ai e ka zgjeruar glosarin e krahasimeve dhe sjell një numër shembullash motivimi me anë të shqipes së glosave sanskritisht. Për shembull:
preksya – i dukshëm. Kjo fjalë që me ndërmjetësinë e shqipes zbërthehet: i bërë ka sy.
Sanskritishtja njihet si një nga gjuhët më të vjetra të botës, gjuhë ideoevropiane, e degës indiane që u zhvillua duke nisur nga shekulli V para Krishtit, dhe ishte një nga gurët themeltarë të qytetërimit brahamanik dhe e kulturës së Vedave. Shumë tekste indiane për shkencat dhe matematikën janë shkruar në këtë gjuhë. E pikërisht me këtë gjuhë Zheji vërteton afinitetin e shqipes dhe në metodën që ai përdor për të analizuar, bashkëveprojnë etimologjia, filozofia dhe logjika. Sepse janë pikërisht këto të treja prej të cilave gjuhës mund t’i vilet një informacion mbi dije dhe realitete gjuha i konservon në shekuj. “Problemi i një lashtësie të tillë prek edhe shumë probleme si ai i vendit që zinin paraardhësit e shqiptarëve në Evropë si dhe një varg çështjesh që lidhen me kulturën e lashtë, me mitet, ndikimet reciproke të popujve mes tyre etj.”,- pohon Petro Zheji në pjesën e parë të “Shqipja dhe sanskritishtja” ku qysh në krye ai e quan të gabuar konkludimin e albanologëve si Gustav Mejer mbi prejardhjen e shqipes nga gjuhë relativisht të reja si latinishtja, greqishtja, turqishtja, sllavishtja. Ai i referohet po ashtu Jeronim De Radës i cili na jep “një vizion pak a shumë të qartë mbi botën shpirtërore të të parëve tanë. Nga emrat e perëndive ai kalon në emra vendesh, objektesh të ndryshme etj., duke u mbështetur në vepra të lashta si ato të Homerit, Herodotit, Plinit etj. Pamja që na jep ai mbi botën pellazge është pak a shumë e plotë dhe e vlefshme, në vija të përgjithshme, edhe sot e kësaj dite”.
Përfundimi në të cilin Zheji arrin me këtë të studim është ky: sistemi leksikor i gjuhës shqipe është më i gjerë nga ai i gjuhës sanskritishte, e pra ai e përfshin atë dhe sistemi i gjuhës sanskritishte është një nënbashkësi e bashkësisë së sistemit të gjuhës shqipe. Përfundim ky që e shtyn Zhejin të deklarojë se është konform frymës së Rilindasve tanë mbi gjuhën shqipe, sepse saktëson vizionin e tyre profetik mbi një lashtësi zanafillore të gjuhës dhe popullit tonë.
Dy pjesët e kësaj vepre janë kuruar dhe shoqëruar me parathënie të të afërmëve të Zhejit, Gjergj Zhejit dhe Lluka Qafokut. I pari e mbron këtë vepër kështu: “Analizat filozofike-logjike-etimologjike në këtë studim janë plotësisht të justifikuara nga pikëpamja e Dijes së kohës sonë, ndonëse jo nga ajo e gjuhësisë klasike, ku kanë ngecur ende të gozhduar mjaft gjuhëtarë”. Ndërsa i dyti e sheh si zbulimin e një teknologjie sui generis, për t’i bërë operative në fushën e etimologjisë, zbulimet gjeniale të teorisë së shenjës dhe të kuptimit të linguistikës moderne. Zbulim ky sipas Qafokut që nuk del jashtë kuadrit të përpjekjeve që kanë nisur prej fillimit të shekullit XX e që i shohin problemet e origjinës së fjalës, edhe nga pikëpamja logjike dhe psikologjike.
Kështu pra që u takon gjuhëtarëve dhe njerëzve që kanë në foklus të punës së tyre fjalën, t’i bëjnë një analizë kësaj vepre të përkthyesit të shquar dhe ndoshta për të mësuar më shumë nëse legjenda e gjallë e përkthimit në gjuhën shqipe, Petro Zheji, nuk ka hyrë në një territor të minuar. Mbase është po ai territor pjellor ku gëlojnë hipotezat për genin e lashtë të origjinës së shqiptarëve dhe gjuhës së tyre, dhe po ai territor të cilit pretenduesit shtojnë se i përket bardi Homer, pra truallit të pellazgëve.
Fjala u takon specialistëve të fushës të përcaktojnë se çfarë parandjen më shumë a më pak për gjuhën shqipe Petro Zheji, gjuhë në të cilën ai bëri të flisnin aq bukur në ditët e vështira të diktaturës “Don Kishoti” apo bibla e të rriturve të ndrydhur “Princi i vogël”.
Këto studime, siç pretendon autori, duhej të ishin botuar këtu e tre dekada më parë. Kohë e gjatë ka kaluar që ta bindë Zhejin se idetë e tij janë të kësaj kohe dhe i duhej asaj.
Gjergj Zheji për veprën “Shqipja dhe sanskritishtja”
Nëpërmjet këtij studimi zbulohet natyrshëm dhe shkencërisht, veç të tjerash, edhe lashtësia e gjuhës shqipe si lingua primeva siç e quan poeti dhe linguisti i madh Jeronim De Rada. “Gjuha shqipe, thotë autori, do të ishte pra kështu në analizë të fundit ajo Gjuhë e Parë (lingua primeva), ose Gjuhë Mëmë ose së paku e afërmja e saj më e ngushtë e më përfaqësuese nga copëzimi i të cilës, si ai në Sakrificën e Madhe Kozmogonike, të nje Qenie Hyjnore, të gjitha gjuhët e tjera erdhën dhe u ndërtuan mënjanë”.
Për të gjithë ata që në vitet ‘70-‘80 e kanë mbajtur përkthyesin dhe euriditin Petro Zhejin si lider shpirtëror është rasti për t’i njoftuar se ka dalë në qarkullim pjesa e dytë e veprës “Shqipja dhe sanskritishtja”. Edhe për lexuesin e gjerë të cilin Zheji nuk e përjashton nga auditori i leksioneve për këtë monolog debat, me pak fjalë mund ta njoftojmë se përsëri autori merret me të vërtetën që nuk ka më dyshim se shqipja është më e lashtë se sanskritishtja. Për këtë ai e ka zgjeruar glosarin e krahasimeve dhe sjell një numër shembullash motivimi me anë të shqipes së glosave sanskritisht. Për shembull:
preksya – i dukshëm. Kjo fjalë që me ndërmjetësinë e shqipes zbërthehet: i bërë ka sy.
Sanskritishtja njihet si një nga gjuhët më të vjetra të botës, gjuhë ideoevropiane, e degës indiane që u zhvillua duke nisur nga shekulli V para Krishtit, dhe ishte një nga gurët themeltarë të qytetërimit brahamanik dhe e kulturës së Vedave. Shumë tekste indiane për shkencat dhe matematikën janë shkruar në këtë gjuhë. E pikërisht me këtë gjuhë Zheji vërteton afinitetin e shqipes dhe në metodën që ai përdor për të analizuar, bashkëveprojnë etimologjia, filozofia dhe logjika. Sepse janë pikërisht këto të treja prej të cilave gjuhës mund t’i vilet një informacion mbi dije dhe realitete gjuha i konservon në shekuj. “Problemi i një lashtësie të tillë prek edhe shumë probleme si ai i vendit që zinin paraardhësit e shqiptarëve në Evropë si dhe një varg çështjesh që lidhen me kulturën e lashtë, me mitet, ndikimet reciproke të popujve mes tyre etj.”,- pohon Petro Zheji në pjesën e parë të “Shqipja dhe sanskritishtja” ku qysh në krye ai e quan të gabuar konkludimin e albanologëve si Gustav Mejer mbi prejardhjen e shqipes nga gjuhë relativisht të reja si latinishtja, greqishtja, turqishtja, sllavishtja. Ai i referohet po ashtu Jeronim De Radës i cili na jep “një vizion pak a shumë të qartë mbi botën shpirtërore të të parëve tanë. Nga emrat e perëndive ai kalon në emra vendesh, objektesh të ndryshme etj., duke u mbështetur në vepra të lashta si ato të Homerit, Herodotit, Plinit etj. Pamja që na jep ai mbi botën pellazge është pak a shumë e plotë dhe e vlefshme, në vija të përgjithshme, edhe sot e kësaj dite”.
Përfundimi në të cilin Zheji arrin me këtë të studim është ky: sistemi leksikor i gjuhës shqipe është më i gjerë nga ai i gjuhës sanskritishte, e pra ai e përfshin atë dhe sistemi i gjuhës sanskritishte është një nënbashkësi e bashkësisë së sistemit të gjuhës shqipe. Përfundim ky që e shtyn Zhejin të deklarojë se është konform frymës së Rilindasve tanë mbi gjuhën shqipe, sepse saktëson vizionin e tyre profetik mbi një lashtësi zanafillore të gjuhës dhe popullit tonë.
Dy pjesët e kësaj vepre janë kuruar dhe shoqëruar me parathënie të të afërmëve të Zhejit, Gjergj Zhejit dhe Lluka Qafokut. I pari e mbron këtë vepër kështu: “Analizat filozofike-logjike-etimologjike në këtë studim janë plotësisht të justifikuara nga pikëpamja e Dijes së kohës sonë, ndonëse jo nga ajo e gjuhësisë klasike, ku kanë ngecur ende të gozhduar mjaft gjuhëtarë”. Ndërsa i dyti e sheh si zbulimin e një teknologjie sui generis, për t’i bërë operative në fushën e etimologjisë, zbulimet gjeniale të teorisë së shenjës dhe të kuptimit të linguistikës moderne. Zbulim ky sipas Qafokut që nuk del jashtë kuadrit të përpjekjeve që kanë nisur prej fillimit të shekullit XX e që i shohin problemet e origjinës së fjalës, edhe nga pikëpamja logjike dhe psikologjike.
Kështu pra që u takon gjuhëtarëve dhe njerëzve që kanë në foklus të punës së tyre fjalën, t’i bëjnë një analizë kësaj vepre të përkthyesit të shquar dhe ndoshta për të mësuar më shumë nëse legjenda e gjallë e përkthimit në gjuhën shqipe, Petro Zheji, nuk ka hyrë në një territor të minuar. Mbase është po ai territor pjellor ku gëlojnë hipotezat për genin e lashtë të origjinës së shqiptarëve dhe gjuhës së tyre, dhe po ai territor të cilit pretenduesit shtojnë se i përket bardi Homer, pra truallit të pellazgëve.
Fjala u takon specialistëve të fushës të përcaktojnë se çfarë parandjen më shumë a më pak për gjuhën shqipe Petro Zheji, gjuhë në të cilën ai bëri të flisnin aq bukur në ditët e vështira të diktaturës “Don Kishoti” apo bibla e të rriturve të ndrydhur “Princi i vogël”.
Këto studime, siç pretendon autori, duhej të ishin botuar këtu e tre dekada më parë. Kohë e gjatë ka kaluar që ta bindë Zhejin se idetë e tij janë të kësaj kohe dhe i duhej asaj.
Gjergj Zheji për veprën “Shqipja dhe sanskritishtja”
Nëpërmjet këtij studimi zbulohet natyrshëm dhe shkencërisht, veç të tjerash, edhe lashtësia e gjuhës shqipe si lingua primeva siç e quan poeti dhe linguisti i madh Jeronim De Rada. “Gjuha shqipe, thotë autori, do të ishte pra kështu në analizë të fundit ajo Gjuhë e Parë (lingua primeva), ose Gjuhë Mëmë ose së paku e afërmja e saj më e ngushtë e më përfaqësuese nga copëzimi i të cilës, si ai në Sakrificën e Madhe Kozmogonike, të nje Qenie Hyjnore, të gjitha gjuhët e tjera erdhën dhe u ndërtuan mënjanë”.
“Apologjia e Vërtetë e Sokratit”
Për tre net rresht, nga data 22-24 shkurt, në sallën e Teatrit Kombëtar në Tiranë, u shfaq monodrama “Apologjia e vërtetë e Sokratit”. Nën interpretimin magjik të aktorit të mirënjohur Mirush Kabashi, publiku i Tiranës u njoh me mesazhet e fuqishme që filozofi i lashtësisë jepte për bashkëkohësit e tij por që vazhdojnë të jenë aktuale edhe sot.
Tashmë ishte e 100 herë që Mirush Kabashi interpretonte Sokratin. Merita e Kabashit është, jo vetëm interpretimi i shkëlqyer i këtij personazhi por, dhe fakti që iu referua kësaj pjese, për të qenë në lartësinë e saj. Kabashi mori “Sfinksin e Artë” në Egjipt më 1997, duke interpretuar në shqip. Ai interpretoi me shpirt për të përfaqësuar denjësisht vendin e tij, kur dinjiteti i Shqipërisë ishte vënë në rrezik, dhe ia arriti kësaj. Më pas kjo pjesë u vu në shumë skena dhe tërhoqi interesimin e publikut vendas dhe të huaj.
Kabashi duket modest ndonëse duhet të fluturojë që ka arritur të sjellë me mjeshtëri në skenë Sokratin. Nëpërmjet gojës së Sokratit, mendimit dhe mesazheve të tij, Kabashi realizon veten tek shikuesit e tij. Njeri modest, mbi të cilin rëndoi edhe biografia, në periudhën 45 vjeçare, nuk u kursye as në demokraci, që u pushua tre herë nga puna, por që nga goja e tij nuk u dëgjua kurrë fyerje dhe revansh. Sot ai kërkon të jetë njeri aktiv në shoqëri duke dhënë kontributin e tij, dhe ai nuk është i pakët. Me ndjenjë të thellë patriotike dhe qytetarie Kabashi kërkon t’u thotë qytetarëve shqiptarë, por dhe të botës, se rreziku që vjen nga burokracia, nga kriminaliteti i zyrtarizuar ka qenë dhe mbetet në të gjitha kohërat. Filozofi që Konica e shprehte me thënien e tij lapidare “një shoqëri të përparuar e ndërtojnë idealistët, e mbajnë intelektualët, e shkatërrojnë politikanët”.
Nëpërmjet gojës së Kabashit sot u përcillet shqiptarëve mesazhi i Sokratit se qytetarët duhet të reagojnë ndaj padrejtësive, mashtrimit, hipokrizisë, ndaj gjyqtarëve, prokurorëve, politikanëve të korruptuar. Se turma duhet të arsimohet që të bëhet e vetëdijshme. Sokrati na mëson se ata që do ta bëjnë shoqërinë do të jenë të urtët, të mençurit dhe të drejtët. Filozofi i ideve la për brezat ide të fuqishme. Loja e Kabashit ishte shumë e ndjerë aq sa mendoje se Kabashi arrin ta luajë kaq bukur Sokratin se vetë është njeri i mirë si Sokrati. Nuk e kuptoje nëse cinizon Sokrati apo Kabashi, nëse shpërthen Sokrati apo Kabashi, nëse u lodh Sokrati apo Kabashi. Skena do ta detyronte Kabashin të pinte helmin, ndërsa Sokrati i vërtetë i kërkoi Platonit ta kthente në burg, atëherë kur gjyqtarët harruan përse kishin ardhur në gjyq dhe e lanë të dënuarin të paegzekutuar dhe vrapuan të rrëmbenin shpërblimin. Dhe Sokrati, ndonëse ju dha mundësia të largohej, nuk pranoi, ai piu kupën e helmit, duke lënë mesazhin se ligji duhet të zbatohet. Kabashi bëri që Sokrati të fliste shqip.
“Apologjia e vërtetë e Sokratit” u shkrua nga shkrimtari grek Kostas Varnalis, e mbështetur në veprën e Platonit, dishepullit të Sokratit, nga penda e të cilit ka ardhur e gjithë filozofia e Sokratit. Kur dëgjoja Kabashin nuk e dija se sa Sokrat kishte aty, sa Varnalis dhe sa Kabash. Kabashi përmend edhe Albanezët, në monologun e Sokratit, ndonëse mund të kishte thënë Ilirët, Varnalisi përmend turqit në veprën e tij, kur ata as që ekzistonin në kohën e Sokratit. Por gjithsesi në vepër mbetet lagjja Plaka e Athinës dhe Sokrati përmend Dedë e Gjikë e Dedëgjikë. Për të shkuar në origjinal u ndala paraprakisht tek libri “Apologjia e vërtetë e Sokratit” e Varnalisit me dëshirën për ta përqasur atë një ditë me Apologjinë e Platonit dhe lexuar vetë atë.
Për ta ndjerë më afër moralin, filozofinë e Sokratit po ju sjell pjesë nga libri “Apologjia e vërtetë e Sokratit”
Tashmë ishte e 100 herë që Mirush Kabashi interpretonte Sokratin. Merita e Kabashit është, jo vetëm interpretimi i shkëlqyer i këtij personazhi por, dhe fakti që iu referua kësaj pjese, për të qenë në lartësinë e saj. Kabashi mori “Sfinksin e Artë” në Egjipt më 1997, duke interpretuar në shqip. Ai interpretoi me shpirt për të përfaqësuar denjësisht vendin e tij, kur dinjiteti i Shqipërisë ishte vënë në rrezik, dhe ia arriti kësaj. Më pas kjo pjesë u vu në shumë skena dhe tërhoqi interesimin e publikut vendas dhe të huaj.
Kabashi duket modest ndonëse duhet të fluturojë që ka arritur të sjellë me mjeshtëri në skenë Sokratin. Nëpërmjet gojës së Sokratit, mendimit dhe mesazheve të tij, Kabashi realizon veten tek shikuesit e tij. Njeri modest, mbi të cilin rëndoi edhe biografia, në periudhën 45 vjeçare, nuk u kursye as në demokraci, që u pushua tre herë nga puna, por që nga goja e tij nuk u dëgjua kurrë fyerje dhe revansh. Sot ai kërkon të jetë njeri aktiv në shoqëri duke dhënë kontributin e tij, dhe ai nuk është i pakët. Me ndjenjë të thellë patriotike dhe qytetarie Kabashi kërkon t’u thotë qytetarëve shqiptarë, por dhe të botës, se rreziku që vjen nga burokracia, nga kriminaliteti i zyrtarizuar ka qenë dhe mbetet në të gjitha kohërat. Filozofi që Konica e shprehte me thënien e tij lapidare “një shoqëri të përparuar e ndërtojnë idealistët, e mbajnë intelektualët, e shkatërrojnë politikanët”.
Nëpërmjet gojës së Kabashit sot u përcillet shqiptarëve mesazhi i Sokratit se qytetarët duhet të reagojnë ndaj padrejtësive, mashtrimit, hipokrizisë, ndaj gjyqtarëve, prokurorëve, politikanëve të korruptuar. Se turma duhet të arsimohet që të bëhet e vetëdijshme. Sokrati na mëson se ata që do ta bëjnë shoqërinë do të jenë të urtët, të mençurit dhe të drejtët. Filozofi i ideve la për brezat ide të fuqishme. Loja e Kabashit ishte shumë e ndjerë aq sa mendoje se Kabashi arrin ta luajë kaq bukur Sokratin se vetë është njeri i mirë si Sokrati. Nuk e kuptoje nëse cinizon Sokrati apo Kabashi, nëse shpërthen Sokrati apo Kabashi, nëse u lodh Sokrati apo Kabashi. Skena do ta detyronte Kabashin të pinte helmin, ndërsa Sokrati i vërtetë i kërkoi Platonit ta kthente në burg, atëherë kur gjyqtarët harruan përse kishin ardhur në gjyq dhe e lanë të dënuarin të paegzekutuar dhe vrapuan të rrëmbenin shpërblimin. Dhe Sokrati, ndonëse ju dha mundësia të largohej, nuk pranoi, ai piu kupën e helmit, duke lënë mesazhin se ligji duhet të zbatohet. Kabashi bëri që Sokrati të fliste shqip.
“Apologjia e vërtetë e Sokratit” u shkrua nga shkrimtari grek Kostas Varnalis, e mbështetur në veprën e Platonit, dishepullit të Sokratit, nga penda e të cilit ka ardhur e gjithë filozofia e Sokratit. Kur dëgjoja Kabashin nuk e dija se sa Sokrat kishte aty, sa Varnalis dhe sa Kabash. Kabashi përmend edhe Albanezët, në monologun e Sokratit, ndonëse mund të kishte thënë Ilirët, Varnalisi përmend turqit në veprën e tij, kur ata as që ekzistonin në kohën e Sokratit. Por gjithsesi në vepër mbetet lagjja Plaka e Athinës dhe Sokrati përmend Dedë e Gjikë e Dedëgjikë. Për të shkuar në origjinal u ndala paraprakisht tek libri “Apologjia e vërtetë e Sokratit” e Varnalisit me dëshirën për ta përqasur atë një ditë me Apologjinë e Platonit dhe lexuar vetë atë.
Për ta ndjerë më afër moralin, filozofinë e Sokratit po ju sjell pjesë nga libri “Apologjia e vërtetë e Sokratit”
11 qershor 2010
Gjuha me te cilen jane shkruajtur veprat origjinale Iliada dhe Odisea te Homerit ka qene SHQIPJA.
Disa te dhena per kete jane tek libri me autor Aristidh P. Kola, Arvanitasit dhe prejardhja e grekerve, Sh. B. 55, Tirane, 2002; faqe 171-173.
Nr. Shqip - Homerike Bizantine - (Greqishtja e sotme)
1. Ai qe nem, nem (folje) Neme-sis, neme-sao Katara
2. Anda, enda- Andha-no Efkharistisi
3. Are, ara- Arura Horefi
4. Bashke ec- Vask ithi Porevume
5. Dera- Thira Porta
6. Deti Theti-s Thalasa
7. Dhe, dheu (toke)- Jea, dhor, dha Ji
8. Dor-e, dor-a- Ekedeka-dor-o Qheri
9. Dru- Dris, drimos, driti Ksilo
10. Edhe, dhe- Idhe, te Qe
11. Elbe, elbi Alfiton Krithari
12. Ene (veshje) Enimi Ruho
13. Erret, erresire- Ere-vos Skotos
14. Ethe (kam ethe)- Ethir, ethae Piretos
15. Flas- Flio, fliarae Milao, omilae
16. Fryma, frima (dial. j.)- Frimao Fisima
17. Hedh- Heo Rhino, tinazo, sio
18. Heq (helkj = terheq) Elko Travae
19. Iki, ike- Iko Fevgo
20. Kale, kali Kelis-tos clogo
21. Kall (djeg) Kileo Qeo
22. Korr- Kiro Thiro
23. Krua, kroi- Krunos Vrisi
24. Krye, krie- Krithen, ******* Qefali
25. Lehem (lind)- Leho, lohia Jenieme
26. Lepur- Leporis Lagaes
27. Lesh- Lasios Male
28. Lig (i lig)- Lig-ios, lig-aes Adhinatos
29. Loz, ljoz (arberisht) Lizo Pezo
30. Lutem Litome Parakalae
31. Marr, mar Mar-pto Perno
32. Marre (i marre) Margos Trelaes
33. Me duket Dhokei mi Nomizo
34. Mend, mendoj Mendohem Medhome Sqeftome, nus
35. Meri, meni (dial. v.) Minis Thimos
36. Mi, miu Mis Ponde*******
37. Mjeshter Mistor Tehnitis
38. Mjet Mitos Nima hondrae
39. Ndaj, daj (dial. v.) Dheo, deo Horizon
40. Ne (neve) Noi Emis
41. Nisem Nisome Ksqinae
42. Nuk Ni uk Dhen
43. Nuse Nisos, nios Nifi
44. Para (perpara) Paros Mbroste
45. Per ty Par ti Ja sena
46. Per-hapa, per-hapsh Apsh, aps Piso
47. Pune, puna Ponos Dhulie
48. Qas, kias Qio, kio Simono
49. Qen, qeni Qion Sqilos
50. Re, rete Rea (perendia e reve) Sinefo
51. Rrah Rahso, raso Dherno, htipae
52. Rri (qendroj) e-ri-dhome Kathome
53. Rronje (rroj, jetoj) Rronio, rronimi Zo, akmazo
54. Ruaj, rojtar Rrio, rritor Fileso
55. Shkel Skel-os Patio, patae
56. Shkop Skipon, skiptro Ravdhi
57. Sy O-se Meti
58. Tata, ati, i jati Tata, ata, jetas Pateras
59. Ter (thaj) Ter-so Stegnaeno
60. Therres, thrres, thrras Threo, throos Fonazo
61. Torre Tornoo Jiro
62. Udhe, udha Udhos Dhromos
63. Vane (shkuan) Van Pigan
64. Vend, ved Ved-os, vedh-os Edhafos, topos
65. Vere (stina e Veres) Vear Kaloqeri
66. Vesa, versa Versi Dhrosos
67. Vesh, vishem Ves-this, vesnimi Forae, forco
68. Zien Zei Vrazi... etj...
Homeri lindi ne Kyme, ne brigjet e lumit Meleze dhe keshtu e emeron e ema e tij me emrin Melezigen dhe me vone e merr emrin Homer kur filloi te punoje si trezorie per senatin e qytetit Kyme, megjithse syte e kishin lene.
Me kete emer i quajtur homer, aspak ne greqisht nuk identifikohet ky emer, por ne ionien.
Homeri asnjehere se ka ven kemben ne greqi as Athin?. Nga fundi i jetes se tij e keshillojne te shkoje ne Athin? mirepo gjate ketij udhetimi vdes ne ishullin Io dhe aty varroset si poet
.
Qysh ne moshen e re homeri kishte bere udhetime te shumta, qe nga brigjet e Afrikes Spanj? dhe Egjipt
Ne Egjipt ndalet nje kohe te gjate ku merr te gjitha njohurit? e duhura qe pastaj edhe i transmeton permes "iliades" e "odises" gati te gjitha perendite e pastaj marrin hovin edhe ne mbare greqin?.
Madje ne Egjipt meson aq shume per Parisin dhe Helenen nga prifterinjt egjiptian sa qe nga ky cast i lind ideja qe te kompozoje poemen "ILIAS" "iliada" ne emer te qytetit te Frigjise, qe i kishte dhen Ilius, i biri i Trosit e ky Trosi ishte nipi i Dardanosit te Madh, themelusit te kesaj dinastie te ardhur nga Dardania e ilirise, naga ballkani afer 1450 para krishtit
.
Pra qyteti Ilion njihej me shume se sa Troja qe kishte marre kete emer me ardhjen e Priamit, djalit te Laomedonit ne krye. Laomedoni kishte ambicje edhe ai qe kete emer te babait te tij, Ilion, ta nderroje dhe t'ia ve emrin Laomedonia, por ky e peson keq, se Herakleu e mbyt per nje tradhti qe dihet per shkak te nje kali qe i kishte dhene heroit e ky kali ishte jo prej asaj races qe i kishte premtuar Laomedoni....
Pra, e gjithe tragjedia trojane fillon mu nga kjo tradhti e Laomedonit e qe perfundon me shkaterrimin e Trojes....
Nga dorshkrimet e Homerit mjerisht, nuk ka arritur deri tek ne asnje faqe e tij ! I vetmi liber qe ka arritur te mbijetoje ishte nje dorshkrim latin i gjetur ne shekullin XII, pas krishtit ku nga ky liber kopjohen libra ne gjuhe te ndryshme dhe ate ne disa pjese duke kaluar dor pas dore dhe zbukurim pas zbukurimi kemi sot iliaden dhe odisen ne kete gjendje, si poemat e para europiane.
Nr. Shqip - Homerike Bizantine - (Greqishtja e sotme)
1. Ai qe nem, nem (folje) Neme-sis, neme-sao Katara
2. Anda, enda- Andha-no Efkharistisi
3. Are, ara- Arura Horefi
4. Bashke ec- Vask ithi Porevume
5. Dera- Thira Porta
6. Deti Theti-s Thalasa
7. Dhe, dheu (toke)- Jea, dhor, dha Ji
8. Dor-e, dor-a- Ekedeka-dor-o Qheri
9. Dru- Dris, drimos, driti Ksilo
10. Edhe, dhe- Idhe, te Qe
11. Elbe, elbi Alfiton Krithari
12. Ene (veshje) Enimi Ruho
13. Erret, erresire- Ere-vos Skotos
14. Ethe (kam ethe)- Ethir, ethae Piretos
15. Flas- Flio, fliarae Milao, omilae
16. Fryma, frima (dial. j.)- Frimao Fisima
17. Hedh- Heo Rhino, tinazo, sio
18. Heq (helkj = terheq) Elko Travae
19. Iki, ike- Iko Fevgo
20. Kale, kali Kelis-tos clogo
21. Kall (djeg) Kileo Qeo
22. Korr- Kiro Thiro
23. Krua, kroi- Krunos Vrisi
24. Krye, krie- Krithen, ******* Qefali
25. Lehem (lind)- Leho, lohia Jenieme
26. Lepur- Leporis Lagaes
27. Lesh- Lasios Male
28. Lig (i lig)- Lig-ios, lig-aes Adhinatos
29. Loz, ljoz (arberisht) Lizo Pezo
30. Lutem Litome Parakalae
31. Marr, mar Mar-pto Perno
32. Marre (i marre) Margos Trelaes
33. Me duket Dhokei mi Nomizo
34. Mend, mendoj Mendohem Medhome Sqeftome, nus
35. Meri, meni (dial. v.) Minis Thimos
36. Mi, miu Mis Ponde*******
37. Mjeshter Mistor Tehnitis
38. Mjet Mitos Nima hondrae
39. Ndaj, daj (dial. v.) Dheo, deo Horizon
40. Ne (neve) Noi Emis
41. Nisem Nisome Ksqinae
42. Nuk Ni uk Dhen
43. Nuse Nisos, nios Nifi
44. Para (perpara) Paros Mbroste
45. Per ty Par ti Ja sena
46. Per-hapa, per-hapsh Apsh, aps Piso
47. Pune, puna Ponos Dhulie
48. Qas, kias Qio, kio Simono
49. Qen, qeni Qion Sqilos
50. Re, rete Rea (perendia e reve) Sinefo
51. Rrah Rahso, raso Dherno, htipae
52. Rri (qendroj) e-ri-dhome Kathome
53. Rronje (rroj, jetoj) Rronio, rronimi Zo, akmazo
54. Ruaj, rojtar Rrio, rritor Fileso
55. Shkel Skel-os Patio, patae
56. Shkop Skipon, skiptro Ravdhi
57. Sy O-se Meti
58. Tata, ati, i jati Tata, ata, jetas Pateras
59. Ter (thaj) Ter-so Stegnaeno
60. Therres, thrres, thrras Threo, throos Fonazo
61. Torre Tornoo Jiro
62. Udhe, udha Udhos Dhromos
63. Vane (shkuan) Van Pigan
64. Vend, ved Ved-os, vedh-os Edhafos, topos
65. Vere (stina e Veres) Vear Kaloqeri
66. Vesa, versa Versi Dhrosos
67. Vesh, vishem Ves-this, vesnimi Forae, forco
68. Zien Zei Vrazi... etj...
Homeri lindi ne Kyme, ne brigjet e lumit Meleze dhe keshtu e emeron e ema e tij me emrin Melezigen dhe me vone e merr emrin Homer kur filloi te punoje si trezorie per senatin e qytetit Kyme, megjithse syte e kishin lene.
Me kete emer i quajtur homer, aspak ne greqisht nuk identifikohet ky emer, por ne ionien.
Homeri asnjehere se ka ven kemben ne greqi as Athin?. Nga fundi i jetes se tij e keshillojne te shkoje ne Athin? mirepo gjate ketij udhetimi vdes ne ishullin Io dhe aty varroset si poet
.
Qysh ne moshen e re homeri kishte bere udhetime te shumta, qe nga brigjet e Afrikes Spanj? dhe Egjipt
Ne Egjipt ndalet nje kohe te gjate ku merr te gjitha njohurit? e duhura qe pastaj edhe i transmeton permes "iliades" e "odises" gati te gjitha perendite e pastaj marrin hovin edhe ne mbare greqin?.
Madje ne Egjipt meson aq shume per Parisin dhe Helenen nga prifterinjt egjiptian sa qe nga ky cast i lind ideja qe te kompozoje poemen "ILIAS" "iliada" ne emer te qytetit te Frigjise, qe i kishte dhen Ilius, i biri i Trosit e ky Trosi ishte nipi i Dardanosit te Madh, themelusit te kesaj dinastie te ardhur nga Dardania e ilirise, naga ballkani afer 1450 para krishtit
.
Pra qyteti Ilion njihej me shume se sa Troja qe kishte marre kete emer me ardhjen e Priamit, djalit te Laomedonit ne krye. Laomedoni kishte ambicje edhe ai qe kete emer te babait te tij, Ilion, ta nderroje dhe t'ia ve emrin Laomedonia, por ky e peson keq, se Herakleu e mbyt per nje tradhti qe dihet per shkak te nje kali qe i kishte dhene heroit e ky kali ishte jo prej asaj races qe i kishte premtuar Laomedoni....
Pra, e gjithe tragjedia trojane fillon mu nga kjo tradhti e Laomedonit e qe perfundon me shkaterrimin e Trojes....
Nga dorshkrimet e Homerit mjerisht, nuk ka arritur deri tek ne asnje faqe e tij ! I vetmi liber qe ka arritur te mbijetoje ishte nje dorshkrim latin i gjetur ne shekullin XII, pas krishtit ku nga ky liber kopjohen libra ne gjuhe te ndryshme dhe ate ne disa pjese duke kaluar dor pas dore dhe zbukurim pas zbukurimi kemi sot iliaden dhe odisen ne kete gjendje, si poemat e para europiane.
iliada . . .
Këngë dhe tregon ngjarjet e 51 ditëve nga viti I fundit të luftës së Trojës, duke pasur si strumbullar të veprimit zemërimin e Akilit, princit të fisit të Mirmidonëve, kundër Agamemnonit, kryekomandantit të ushtrisë greke.
Ngjarjet që tregohen, përshkruhen ose permenden në Iliadë janë këto: Fiset greke kanë dhjet vjet që nën komandën e Agamemnonit, princit të Mikenës, po luftojnë rreth mureve të Trojës pa asnjë përfundim.Ushtria greke po shfaroset nga një murtajë që I ka dërguar perëndia Apollon, pse orakullit të tij, Krisitt, I ka marrë si skllave të bijën Agamemnoni dhe s’ka dëgjuar tia ktheje t’etë. Pasi falltari Kallkant zbulon para së gjithëve shkakun e së keqes, nga e cila po vuajnë grekët, Akili, prisi I Mirmidonëve, kërkon me këmbëkunglje që të lirohet bija e Kristit për të zbutur mërinë e Apollonit. Agamemnoni është I shtrënguar të pranojë, por për inat I rrëmben me force Akilit skllaven e tij, Brizeidën. Akili zemërohet dhe tërhiqet nga lufta bashkë me njerzit e vet. E ëma e tij, perëndesha Teti, merr nga I pari I perëndive, Zeusi, premtimin se do ta kthej rrjedhën e luftës në dëm të grekëve.
Si hiqet menjëanë Akili, Agamemnoni e prisat e tjerë nuk kanë sukses në përpjekjet e tyre për të siguruar fitoren. Dështon edhe orvatja për t’I dhëne fund luftës me anë të një dyluftimi në mes dy shkaktarëve kryesorë të saj: grekut Menela, I shoqi I pare I së bukurës Helenë, dhe trojanit Parid që erdhi e jar rëmbeu. Zhvillohet një luftë e përgjakshme, në të cilën marrin pjesë dhe perenditë, që ndihmojnë njërën pale, të tjerët tjetrën. Në dyluftimin e zhvilluar midis heroit Trojan Hektorit dhe trimit grek Ajaksit nuk fiton as njëri as tjetri.
Pas një dite armëpushimi lufta ndizet përsëri. Më kot Agamemnoni kërkon të pajtohet me Akilin e ta tërheqë përsëri në luftë. Fitorja kalon në anën e Trojanëve që I ndjekin armiqtë gjer në llogore e tyre. Ushtria greke thyhet keq dhe zë të tërhiqe nëpër anijet. Në këtë gjendje kritike Patrokli, shoku më I ngushtë I Akilit, I lutet heroit që ti jape armët e veta dhe ta lejojë të marrë pjesë në luftë. Kur patrokli del në fushë të luftës I veshur me armët e shokut të vet, Trojanët kujtojnë se është Akili dhe të tmerruar ikin përpara tij, po më pas ai vritet nga Hektori.
Akili, sapo merr lajmin e hidhur, në kulm të pikëllimit vendos të marrë hakun e shokut të tij. Pajtohet me Agamemnonin dhe përgatitet të dale përsëri në fushë të luftës. E ëma I sjell atij një pale armë të reja. Beteja rifillon e tmerrshme. Akili bënë kërdi ndër Trojanët. Këta ia mabthin këmbëve, të llahtarisur përpara tij. I qëndron vetëm trimi Hektor. Pas një dyluftimi Hektori vritet dhe trupi I tërhiqet zvarrë pas qerrës së ngadhnjimtarit. Pastaj përshkruhen varrimi I Patroklit dhe lodrat e ndryshme që bëhen për nder të tij. Si fashitet zemërimi, Akili pranon që ta marrë kufomën I ati I Hektorit, Priami.
Poema mbyllet me vajtimet e gruas, të nënës dhe të kunatës së Hektorit, (Andromaka , Hekuba dhe Helena) mbi kufomën e heroit Trojan që ra në fushë të luftës duke mbrojtur vendlindjen e tij.
Si shihet “Iliada” është një poemë legjendare-historike, ku vendin eparë e ze lufta e paraqitur kryesisht nga ana e saj heroike. Po aty kemi edhe përshkrime të fuqishme të ndjesive njerëzore, ndër personazhet shquhen figura madhështore e Akilit, luftar I patrmebur, i papërmbajtur, hero I lavdisë, shembëll dhe figura më njerëzore e Hektorit, mbojtës trim e plot vetmohim I atdheut të vet, bashkëshort e prind I dashhur e I ndjeshëm. Ndër fihgurat e grave spikat figura e Andromakës, tipi më I bukur Fisnik I bashkëshortes që na ka lënë letërsia e vjetër.
Poema ka përshkrime të shumta e të ndryshme plot gjallëri e qartësi. Përshkrimin e gjallëron përdorimin e shpeshtë I krahasimeve të gjata (p.sh “Ashtu si dye erëra, Boreu e Eurosi, që fyejnë nga anë e Trakës, ngrejnë oërpjet detin plot peshqë, duke plllakosur aty përnjëherësh, e dallga e zezë pështillet e ngrihet lartëduke përplasur me hope leshterikë për të gjatë bregut të detit, ashtu ishte I trazuar dhe ziente në krahror zemra e akeasve”) Dhe ai I epiteteve ( Akili “ Këmbëshpejti”, Nestori “ I shumëmequri”etj.).
Në poemen Iliada, Homeri jepë të dhëna të ndryshme mbi Ilirët. Këto të dhëna shihen më së miri në librat:
Libri II 681 - 750 - 840 - 850
Libri X 430 -
Libri XVI 235 - 285 - 290
Libri XVII 290 - 130
Libri XXI 140 deri 180 - 205 - 210
Ngjarjet që tregohen, përshkruhen ose permenden në Iliadë janë këto: Fiset greke kanë dhjet vjet që nën komandën e Agamemnonit, princit të Mikenës, po luftojnë rreth mureve të Trojës pa asnjë përfundim.Ushtria greke po shfaroset nga një murtajë që I ka dërguar perëndia Apollon, pse orakullit të tij, Krisitt, I ka marrë si skllave të bijën Agamemnoni dhe s’ka dëgjuar tia ktheje t’etë. Pasi falltari Kallkant zbulon para së gjithëve shkakun e së keqes, nga e cila po vuajnë grekët, Akili, prisi I Mirmidonëve, kërkon me këmbëkunglje që të lirohet bija e Kristit për të zbutur mërinë e Apollonit. Agamemnoni është I shtrënguar të pranojë, por për inat I rrëmben me force Akilit skllaven e tij, Brizeidën. Akili zemërohet dhe tërhiqet nga lufta bashkë me njerzit e vet. E ëma e tij, perëndesha Teti, merr nga I pari I perëndive, Zeusi, premtimin se do ta kthej rrjedhën e luftës në dëm të grekëve.
Si hiqet menjëanë Akili, Agamemnoni e prisat e tjerë nuk kanë sukses në përpjekjet e tyre për të siguruar fitoren. Dështon edhe orvatja për t’I dhëne fund luftës me anë të një dyluftimi në mes dy shkaktarëve kryesorë të saj: grekut Menela, I shoqi I pare I së bukurës Helenë, dhe trojanit Parid që erdhi e jar rëmbeu. Zhvillohet një luftë e përgjakshme, në të cilën marrin pjesë dhe perenditë, që ndihmojnë njërën pale, të tjerët tjetrën. Në dyluftimin e zhvilluar midis heroit Trojan Hektorit dhe trimit grek Ajaksit nuk fiton as njëri as tjetri.
Pas një dite armëpushimi lufta ndizet përsëri. Më kot Agamemnoni kërkon të pajtohet me Akilin e ta tërheqë përsëri në luftë. Fitorja kalon në anën e Trojanëve që I ndjekin armiqtë gjer në llogore e tyre. Ushtria greke thyhet keq dhe zë të tërhiqe nëpër anijet. Në këtë gjendje kritike Patrokli, shoku më I ngushtë I Akilit, I lutet heroit që ti jape armët e veta dhe ta lejojë të marrë pjesë në luftë. Kur patrokli del në fushë të luftës I veshur me armët e shokut të vet, Trojanët kujtojnë se është Akili dhe të tmerruar ikin përpara tij, po më pas ai vritet nga Hektori.
Akili, sapo merr lajmin e hidhur, në kulm të pikëllimit vendos të marrë hakun e shokut të tij. Pajtohet me Agamemnonin dhe përgatitet të dale përsëri në fushë të luftës. E ëma I sjell atij një pale armë të reja. Beteja rifillon e tmerrshme. Akili bënë kërdi ndër Trojanët. Këta ia mabthin këmbëve, të llahtarisur përpara tij. I qëndron vetëm trimi Hektor. Pas një dyluftimi Hektori vritet dhe trupi I tërhiqet zvarrë pas qerrës së ngadhnjimtarit. Pastaj përshkruhen varrimi I Patroklit dhe lodrat e ndryshme që bëhen për nder të tij. Si fashitet zemërimi, Akili pranon që ta marrë kufomën I ati I Hektorit, Priami.
Poema mbyllet me vajtimet e gruas, të nënës dhe të kunatës së Hektorit, (Andromaka , Hekuba dhe Helena) mbi kufomën e heroit Trojan që ra në fushë të luftës duke mbrojtur vendlindjen e tij.
Si shihet “Iliada” është një poemë legjendare-historike, ku vendin eparë e ze lufta e paraqitur kryesisht nga ana e saj heroike. Po aty kemi edhe përshkrime të fuqishme të ndjesive njerëzore, ndër personazhet shquhen figura madhështore e Akilit, luftar I patrmebur, i papërmbajtur, hero I lavdisë, shembëll dhe figura më njerëzore e Hektorit, mbojtës trim e plot vetmohim I atdheut të vet, bashkëshort e prind I dashhur e I ndjeshëm. Ndër fihgurat e grave spikat figura e Andromakës, tipi më I bukur Fisnik I bashkëshortes që na ka lënë letërsia e vjetër.
Poema ka përshkrime të shumta e të ndryshme plot gjallëri e qartësi. Përshkrimin e gjallëron përdorimin e shpeshtë I krahasimeve të gjata (p.sh “Ashtu si dye erëra, Boreu e Eurosi, që fyejnë nga anë e Trakës, ngrejnë oërpjet detin plot peshqë, duke plllakosur aty përnjëherësh, e dallga e zezë pështillet e ngrihet lartëduke përplasur me hope leshterikë për të gjatë bregut të detit, ashtu ishte I trazuar dhe ziente në krahror zemra e akeasve”) Dhe ai I epiteteve ( Akili “ Këmbëshpejti”, Nestori “ I shumëmequri”etj.).
Në poemen Iliada, Homeri jepë të dhëna të ndryshme mbi Ilirët. Këto të dhëna shihen më së miri në librat:
Libri II 681 - 750 - 840 - 850
Libri X 430 -
Libri XVI 235 - 285 - 290
Libri XVII 290 - 130
Libri XXI 140 deri 180 - 205 - 210
Abonohu te:
Postimet (Atom)